Κυπριακά Ελληνικά: Από πού προέρχεται η διάλεκτος και γιατί ακούγεται τόσο διαφορετική

Πού θα μείνετε; Οι δημοφιλείς ημερομηνίες εξαντλούνται.
Σχεδιάζετε ταξίδι στην Κύπρο;
Οι ειλικρινείς κριτικές ξενοδοχείων μας: Κριτική Oris Λεμεσός · Κριτική Amara Λεμεσός
Τιμές ξενοδοχείων στην Κύπρο: Booking.com
Ενοικίαση αυτοκινήτου στην Κύπρο: DiscoverCars · Εκδρομές και εισιτήρια: GetYourGuide ή Viator

Τα κυπριακά ελληνικά είναι τα ελληνικά της Κύπρου, και σε ξένο αυτί συχνά δεν ακούγονται καθόλου σαν ελληνικά. Προήλθαν από τα μεσαιωνικά ελληνικά σε ένα νησί που πέρασε αιώνες αποκομμένο από την ηπειρωτική χώρα, υπό Φράγκους, Ενετούς, Οθωμανούς και Βρετανούς, και διατήρησαν ήχους, γραμματική και λέξεις που η Αθήνα άφησε. Να από πού προέρχονται, τι τα κάνει διαφορετικά και πόση Μέση Ανατολή υπάρχει πραγματικά μέσα τους.

Είμαι ξένος που ζει στην Κύπρο, και μοιράζουμε τον χρόνο μας, καθημερινές στη Λευκωσία και Σαββατοκύριακα στη Λεμεσό. Η διάλεκτος ήταν από τα πρώτα πράγματα που πρόσεξα. Αφού ζήσετε εδώ για λίγο, η κυπριακή προφορά γίνεται εύκολη στην αναγνώριση, και στο δικό μου αυτί δεν ακούγεται σαν τα ελληνικά που ακούτε από την Ελλάδα. Έχει κάτι που μπορώ να περιγράψω μόνο ως μεσανατολικό, στον ρυθμό και σε ορισμένους ήχους. Αυτή είναι η εντύπωσή μου ως ακροατή, όχι ως γλωσσολόγου, γι’ αυτό την έλεγξα με όσα λέει πραγματικά η έρευνα. Η απάντηση είναι πιο ενδιαφέρουσα απ’ όσο περίμενα, και γι’ αυτό έγραψα αυτόν τον οδηγό.

Ο καλύτερος τρόπος να την ακούσετε είναι στα χωριά. Κλείστε έναν ντόπιο ξεναγό μέσω του Viator ή του GetYourGuide για πολιτιστικές περιηγήσεις και εμπειρίες φαγητού.

Τα κυπριακά ελληνικά με μια ματιά

  • Τι είναι: η ποικιλία των ελληνικών που μιλούν οι Ελληνοκύπριοι, κυρίως στο σπίτι, με φίλους και στα χωριά.
  • Από πού προέρχεται: από τα μεσαιωνικά βυζαντινά ελληνικά, διαμορφωμένα από αιώνες σχετικής απομόνωσης.
  • Τι τη ξεχωρίζει: δικοί της ήχοι, παλαιότερος τύπος ρημάτων και ένα απόθεμα λέξεων δανεισμένων από τα τουρκικά, γαλλικά, ιταλικά και αγγλικά.
  • Το μεσανατολικό μέρος: υπαρκτό, αλλά κυρίως στον πολιτισμό, το φαγητό και λίγες λέξεις και όχι στη γραμματική.
  • Την καταλαβαίνουν στην Αθήνα: στην ελαφριά μορφή ναι, στην έντονη χωριάτικη μορφή συχνά όχι χωρίς εξάσκηση.
  • Γράφεται: σπάνια, και δεν υπάρχει τυπική ορθογραφία.

Γιατί τα κυπριακά ελληνικά δεν ακούγονται σαν ελληνικά

Οι επισκέπτες που έχουν μάθει λίγα ελληνικά από οδηγό φράσεων ή από ένα ταξίδι στα νησιά συχνά μένουν αμήχανοι όταν προσγειώνονται στην Κύπρο. Οι λέξεις που ξέρουν είναι εκεί, αλλά ο ήχος είναι βαρύτερος, τα σύμφωνα μακρύτερα και μερικά γράμματα βγαίνουν ως ήχοι που δεν περίμεναν. Μια λέξη που μάθατε με ένα απαλό κ μπορεί να φτάσει ως κάτι πιο κοντά στο αγγλικό ch.

Αυτό είναι το πρώτο πράγμα που αξίζει να καταλάβετε. Η διαφορά δεν είναι ατύχημα ή απλοποίηση. Είναι αποτέλεσμα μιας μακράς, ξεχωριστής ιστορίας, και ακολουθεί κανόνες. Οι γλωσσολόγοι αντιμετωπίζουν τα κυπριακά ελληνικά ως ποικιλία των νέων ελληνικών, και οι ίδιοι οι Ελληνοκύπριοι τα αποκαλούν γενικά διάλεκτο. Και τα δύο ισχύουν, και κανένα δεν σας λέει πόσο διαφορετική μπορεί να αισθάνεται στην πράξη.

Κάποτε είδα μια στιγμή στην τηλεόραση όπου κάποιος άρχισε να χρησιμοποιεί κυπριακές λέξεις με μια παρέα που είχε προσφερθεί να μιλήσει τη γλώσσα του, και ήταν σαφές ότι κανείς δεν μπορούσε να καταλάβει από πού προέρχονταν οι λέξεις. Μου έμεινε επειδή ταίριαζε με τη δική μου εμπειρία. Τα κυπριακά δεν δηλώνουν ελληνικά σε ανθρώπους που ξέρουν μόνο την τυπική γλώσσα. Αν θέλετε την ευρύτερη εικόνα για το πώς διαφέρουν οι δύο χώρες, ο οδηγός μας Ελλάδα εναντίον Κύπρου: πόσο διαφορετικές είναι πραγματικά το καλύπτει, και αυτό το άρθρο εμβαθύνει μόνο στη γλώσσα.

Τι ακριβώς είναι τα κυπριακά ελληνικά;

Τα κυπριακά ελληνικά είναι η μητρική γλώσσα των Ελληνοκυπρίων. Η απογραφή του 2011 κατέγραψε 679.883 φυσικούς ομιλητές ελληνικών στο ελεγχόμενο από την κυβέρνηση τμήμα του νησιού, από 840.407 άτομα, και οι περισσότεροι από αυτούς μεγαλώνουν μιλώντας την κυπριακή μορφή στο σπίτι.

Αυτό που μαθαίνουν στο σχολείο είναι τα Στάνταρ Νέα Ελληνικά, η ίδια γραπτή γλώσσα που χρησιμοποιείται στην Αθήνα. Αυτό δίνει στην Κύπρο αυτό που οι γλωσσολόγοι αποκαλούν διγλωσσία, μια κατάσταση όπου μια ποικιλία είναι η επίσημη, διδασκόμενη γλώσσα και η άλλη η φυσική, προφορική. Τα Στάνταρ Ελληνικά χρησιμοποιούνται για εφημερίδες, επίσημα έγγραφα και επίσημες μεταδόσεις. Τα κυπριακά ελληνικά είναι αυτό που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι για να αστειευτούν, να μαλώσουν, να παζαρέψουν και να μιλήσουν στις γιαγιάδες τους.

Στην πράξη, οι περισσότεροι Κύπριοι βρίσκονται κάπου σε μια κυλιόμενη κλίμακα. Στο ένα άκρο είναι τα Στάνταρ Ελληνικά με ελαφριά κυπριακή προφορά, που είναι ο τρόπος που μιλούν πολλοί στη δουλειά ή με επισκέπτες από την Ελλάδα. Στο άλλο άκρο είναι η βαθιά χωριάτικη διάλεκτος, γνωστή τοπικά ως χωρκάτικα, μια μορφή της λέξης για τη μιλιά του χωριού. Ένας μεμονωμένος ομιλητής μπορεί να κινηθεί πάνω και κάτω σε αυτή την κλίμακα στην ίδια συζήτηση χωρίς να το προσέξει.

Η διάλεκτος έχει επίσης μετακινηθεί από την κουζίνα στη δημόσια ζωή. Εισήχθη στην εκπαίδευση στα τέλη της δεκαετίας του 1970, και σήμερα εμφανίζεται στην τοπική κωμωδία, στο τηλεοπτικό δράμα, στα τραγούδια, στη ραπ και σε μεγάλο όγκο διαδικτυακής γραφής.

Από πού προέρχονται τα κυπριακά ελληνικά

Υπάρχουν δύο κεφάλαια σε αυτή την ιστορία, και μπερδεύονται εύκολα.

Το αρχαίο κεφάλαιο: τα ελληνικά φτάνουν στην Κύπρο

Οι ελληνόφωνοι έφτασαν στην Κύπρο στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού. Τα γλωσσικά στοιχεία δείχνουν μετανάστευση τον δέκατο τρίτο ή δωδέκατο αιώνα π.Χ., και η παράδοση λέει ότι ο Αρκάδας ήρωας Αγαπήνορας, παρασυρμένος από την πορεία του επιστρέφοντας από την Τροία, ίδρυσε την Πάφο. Τα ελληνικά της περιόδου αυτής είναι γνωστά ως αρκαδοκυπριακά, και συγγενεύουν με τα μυκηναϊκά ελληνικά που γράφονται στις πινακίδες Γραμμικής Β.

Στην Κύπρο γράφονταν όχι με το ελληνικό αλφάβητο αλλά με ένα τοπικό σύστημα γραφής, το κυπριακό συλλαβάριο, που παρέμεινε σε χρήση μέχρι περίπου τον τρίτο αιώνα π.Χ. Το μακρύτερο σωζόμενο κείμενό του είναι η Πινακίδα του Ιδαλίου, μια χάλκινη επιγραφή από το αρχαίο πόλη-βασίλειο του Ιδαλίου. Αυτό είναι το στρώμα που αγγίζει η ιστορία της Κύπρου, και γι’ αυτό το νησί έχει αξίωση σε μερικά από τα αρχαιότερα γραπτά ελληνικά στον κόσμο.

Το μεσαιωνικό κεφάλαιο: όπου αρχίζει η σύγχρονη διάλεκτος

Η διάλεκτος που μιλιέται σήμερα δεν κατεβαίνει απευθείας από εκείνα τα αρχαία κυπριακά ελληνικά. Οι γλωσσολόγοι ανάγουν τα σύγχρονα κυπριακά ελληνικά στα μεσαιωνικά ελληνικά του βυζαντινού κόσμου, την κοινή γλώσσα της αυτοκρατορίας που διοικούσε το νησί για αιώνες. Όλα τα χαρακτηριστικά της διαλέκτου αναπτύχθηκαν πάνω σε αυτή τη βάση, τον Μεσαίωνα και μετά.

Έτσι η ελληνική κληρονομιά της Κύπρου είναι πολύ παλιά, και η διάλεκτος που μιλούν οι άνθρωποι είναι πολύ νεότερη από αυτή την κληρονομιά. Και τα δύο μπορούν να ισχύουν, και ο διαχωρισμός τους είναι το κλειδί για την υπόλοιπη ιστορία.

Γιατί αποκλίνισε: ένα νησί αποκομμένο

Οι διάλεκτοι απομακρύνονται όταν οι κοινότητες σταματούν να μιλούν μεταξύ τους, και η Κύπρος πέρασε μεγάλα διαστήματα της ιστορίας της με περιορισμένη επαφή με τον ελληνόφωνο κόσμο. Ακολουθεί η σειρά που είχε τη μεγαλύτερη σημασία.

  • Έβδομος έως δέκατος αιώνας: οι αραβικές επιδρομές και η αναμέτρηση μεταξύ Βυζαντίου και χαλιφάτου άφησαν την Κύπρο ουσιαστικά αποκομμένη από την ελληνόφωνη ηπειρωτική χώρα.
  • 962: το νησί επέστρεψε στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.
  • 1191 και μετά: οι Σταυροφόροι κατέλαβαν την Κύπρο, και ένα γαλλόφωνο λατινικό βασίλειο, η δυναστεία των Λουζινιάν, κυβέρνησε το νησί για αιώνες. Τα ελληνικά παρέμειναν η γλώσσα της πλειονότητας και έγιναν γλώσσα της καθημερινής ζωής υπό ξένους άρχοντες.
  • 1489 έως 1571: η Βενετία ήλεγχε το νησί, φέρνοντας ιταλικό και βενετσιάνικο λεξιλόγιο και εμπόριο.
  • 1571 και μετά: οι Οθωμανοί κατέλαβαν το νησί, και τα τουρκικά έγιναν γλώσσα της διοίκησης και, με τον καιρό, των γειτόνων και των αγορών.
  • 1878 έως 1960: η βρετανική κυριαρχία εισήγαγε τα αγγλικά, που συνεχίζουν να φτάνουν στη διάλεκτο σήμερα.

Κάθε μία από αυτές τις περιόδους έκανε δύο πράγματα. Αποκόπτει την Κύπρο από αλλαγές που συνέβαιναν αλλού στα ελληνικά, οπότε παλαιότερα χαρακτηριστικά επιβίωσαν. Και πρόσθετε φρέσκες λέξεις από όποιον είχε την εξουσία. Αυτός ο συνδυασμός, διατήρηση συν δανεισμός, είναι η μηχανή πίσω από τη διάλεκτο. Ο οδηγός μας για το γιατί η Κύπρος είναι διχοτομημένη λέει το σύγχρονο τέλος της ίδιας ιστορίας.

Μια διάλεκτος με γραπτό παρελθόν

Εκπλήσσει πολλούς ότι τα κυπριακά ελληνικά έχουν μακρά λογοτεχνική ιστορία. Η μεσαιωνική Κύπρος παρήγαγε νομικά και ιστορικά κείμενα στην τοπική γλώσσα, μεταξύ άλλων τον νομικό κώδικα του Βασιλείου της Κύπρου, γνωστό ως Ασίζες της Ιερουσαλήμ, και τα χρονικά του Λεόντιου Μαχαιρά και του Γεώργιου Βουστρώνιου. Συγγραφείς της περιόδου συνέθεσαν ακόμη και σονέτα στα κυπριακά ελληνικά πρότυπο του Πετράρχη. Αυτή η λογοτεχνική παράδοση άνθισε πριν από την οθωμανική κατάκτηση του 1571.

Τον εικοστό αιώνα οι ποιητές Βασίλης Μιχαηλίδης και Δημήτρης Λιπέρτης έκαναν τη διάλεκτο όχημα σοβαρής ποίησης. Ζει επίσης σε προφορικές μορφές που εξακολουθούν να παίζονται. Τα τσιαττιστά είναι αυτοσχέδιοι στιχουργικοί αγώνες που τραγουδιούνται ή απαγγέλλονται σε εκδηλώσεις των χωριών, και οι ποιητάρηδες είναι παράδοση βάρδων. Αν θέλετε να ακούσετε τα κυπριακά ελληνικά στην πιο ζωντανή τους μορφή, μια βραδιά τσιαττιστών δύσκολα ξεπερνιέται, ακόμη κι αν ακολουθείτε μόνο τα μισά.

Τι τη κάνει να ακούγεται διαφορετικά

Ο ήχος είναι το πρώτο πράγμα που πιάνει ο ακροατής, και είναι επίσης όπου η έρευνα είναι σαφέστερη. Αυτά είναι τα χαρακτηριστικά που ξεχωρίζουν την προφορά.

Μακριά, βαριά σύμφωνα

Τα κυπριακά ελληνικά έχουν διπλά σύμφωνα (geminates), δηλαδή διπλασιασμένα σύμφωνα που κρατιούνται περισσότερο, περίπου μιάμιση έως δύο φορές το μήκος ενός κανονικού. Το κάνει ακόμη και στην αρχή των λέξεων. Τα Στάνταρ Ελληνικά όχι. Αυτό είναι μεγάλο μέρος του γιατί η διάλεκτος ακούγεται πιο βαριά και πιο κοφτή.

Ήχοι που δεν έχουν τα Στάνταρ Ελληνικά

Πριν από τα φωνήεντα e και i, οι ήχοι k και kh μετατοπίζονται προς υπερώιους ήχους, που ο ακροατής ακούει ως ch ή sh. Η ελληνική λέξη για το κόκκινο, kokkino, γίνεται πιο κοντά στο kotchino. Τα σύμφωνα είναι επίσης έντονα δασυνόμενα, με μια πνοή αέρα, και μερικοί από τους πιο απαλούς ήχους όπως v, dh και gh συχνά χάνονται ανάμεσα στα φωνήεντα.

Ένα σκληρυμένο ημίφωνο

Ένας ήχος y που εμφανίζεται μετά από ορισμένα σύμφωνα σκληραίνει σε k ή ch. Η τυπική λέξη για τη μιλιά του χωριού, horyatika, γίνεται horkatika στη διάλεκτο. Ένας ομιλητής από την Αθήνα μπορεί να μην την αναγνωρίσει στην αρχή, παρότι είναι η ίδια λέξη.

Είναι αληθινός ο μεσανατολικός ήχος;

Εδώ μπαίνει η δική μου εντύπωση. Τα μακριά σύμφωνα και οι ήχοι sh και ch δίνουν στα κυπριακά ελληνικά μια γεύση που πολλοί ξένοι ακροατές ακούν ως ανατολίτικη. Είναι δίκαιο να το προσέξετε. Αυτό που βρήκα όταν κοίταξα είναι ότι τίποτα δεν συνδέει αυτούς τους συγκεκριμένους ήχους με τα αραβικά. Η ίδια οικογένεια αλλαγών ήχων εμφανίζεται στην Κρήτη και σε άλλες ποικιλίες ελληνικών χωρίς καμία αραβική επαφή, κάτι που υποδηλώνει ότι είναι φυσικές εξελίξεις μέσα στα ελληνικά. Άρα το αυτί πιάνει κάτι πραγματικό, και η αιτία είναι πιο ελληνική παρά μεσανατολική.

Γραμματική που κράτησε

Τα κυπριακά ελληνικά είναι πιο συντηρητικά από την τυπική γλώσσα στα ρήματά τους. Διατηρούν διακρίσεις που η Αθήνα εγκατέλειψε. Τα Στάνταρ Ελληνικά χρησιμοποιούν μία μορφή, ekane, και για το έκανε και για το έκανε (διαρκώς). Τα κυπριακά ελληνικά τα ξεχωρίζουν, με το ekamen για τον απλό αόριστο και το ekamnen για τον διαρκή.

Το τρίτο πληθυντικό πρόσωπο κρατά επίσης μια παλιά κατάληξη. Εκεί όπου τα Στάνταρ Ελληνικά λένε kanoun για το κάνουν, ο κυπριακός τύπος είναι kamnousin, που ταιριάζει με το μοτίβο των κλασικών αττικών ελληνικών. Αυτό είναι η επίδραση της διατήρησης στην πράξη. Η απομόνωση προστάτεψε χαρακτηριστικά που τα ηπειρωτικά ελληνικά λείανσαν.

Λέξεις που χρησιμοποιεί μόνο η Κύπρος

Το λεξιλόγιο είναι εκεί όπου η διαφορά γίνεται προφανής σε όποιον μαθαίνει. Ακολουθούν μερικά επαληθευμένα παραδείγματα που δείχνουν πώς αποκλίνουν οι καθημερινές λέξεις.

Σημασία Κυπριακά ελληνικά Στάνταρ ελληνικά
Τι; inda ti
Βλέπω, κοιτάζω thoro vlepo
Μιλώ syntychano milo
Από πού; pothen apo pou
Έκανε ekamen ekane

Το Inda είναι αυτό που θα ακούσετε μέσα σε λεπτά από την άφιξή σας. Το μοιράζεται επίσης με αρκετά νησιά του Αιγαίου, ένα στοιχείο για την οικογένεια στην οποία ανήκουν τα κυπριακά, που καλύπτεται παρακάτω. Το Pothen είναι παλιός τύπος που ακούγεται σαν το αγγλικό whence, και επιβιώνει στον καθημερινό λόγο.

Αξίζει επίσης να γνωρίζετε τις πρακτικές λέξεις που συναντούν πρώτες οι επισκέπτες. Το Ela σημαίνει έλα ή έλα τώρα, και κάνει δώδεκα δουλειές σε μια πρόταση. Το Koumbare είναι φίλε ή παρέα, και χρησιμοποιείται συνεχώς μεταξύ ανδρών. Το Siga siga σημαίνει σιγά σιγά, συμβουλή και τρόπος ζωής μαζί, και επειδή δεν υπάρχει τυπικός τρόπος γραφής των κυπριακών ελληνικών με λατινικό αλφάβητο θα το δείτε γραμμένο με διάφορους τρόπους, μεταξύ άλλων sega sega. Για μια σύντομη λίστα φράσεων για επισκέπτες, δείτε τον οδηγό μας για το ποια γλώσσα μιλιέται στην Κύπρο.

Το τουρκικό στρώμα

Μετά το 1571 τα τουρκικά έγιναν μέρος της καθημερινής ζωής, και το λεξιλόγιο των κυπριακών ελληνικών το δείχνει. Μια μελέτη του γλωσσολόγου Ridvan Ozturk, όπως αναφέρθηκε από το Cyprus Mail, εντόπισε 738 λέξεις τουρκικής προέλευσης στον καθημερινό ελληνοκυπριακό λόγο. Περιλαμβάνουν 131 λέξεις για αντικείμενα και εργαλεία, 61 για φαγητά και 34 για επαγγέλματα.

Μερικές θα τις αναγνωρίσετε από τον πίνακα. Το Pastourmas, το παστό βοδινό, προέρχεται από το τουρκικό pastirma. Τα Dolmas είναι γεμιστά αμπελόφυλλα ή λαχανικά. Ένα sokaki είναι ένα μικρό δρομάκι, από το τουρκικό sokak, και ένας bakkalis είναι μπακάλης, από το bakkal. Η λέξη rusfeti, που σημαίνει χάρες που γίνονται σε φίλους, κοντά στον νεποτισμό, είναι επίσης τουρκική, και η ποιήτρια και λέκτορας Nese Yiasin επισήμανε ότι την ακούτε συνεχώς γύρω από τις εκλογές.

Τα τουρκικά διαμόρφωσαν και μικρές εκφράσεις. Οι γλωσσολόγοι έχουν καταγράψει το aferim, μπράβο, που τα κυπριακά ελληνικά έκαναν aferimu, και το τουρκικό belki, ίσως, που έγινε κυπριακή λέξη με κατάληξη mu. Ωστόσο, δεν είναι τουρκική κάθε λέξη που μοιάζει τουρκική. Η Yiasin προειδοποιεί ότι ορισμένες λέξεις που οι άνθρωποι υποθέτουν ότι προήλθαν από τα τουρκικά προέρχονται πράγματι από τα λατινικά, υπενθύμιση ότι το λεξιλόγιο έχει πολλά στρώματα.

Η κυκλοφορία ήταν αμφίδρομη. Τα κυπριακά τουρκικά, η διάλεκτος των Τουρκοκυπρίων του νησιού, αναμειγνύουν οθωμανικά τουρκικά με τη διάλεκτο Yoruk της νότιας Τουρκίας και έχουν απορροφήσει λέξεις από ελληνικά, ιταλικά και αγγλικά. Πριν από το 1974 πολλοί Τουρκοκύπριοι μιλούσαν άπταιστα κυπριακά ελληνικά, και λειτουργούσαν ως κοινή γλώσσα του νησιού. Ο τουρκοκυπριακός λόγος εξακολουθεί να χρησιμοποιεί ελληνικές λέξεις όπως angoni, εγγόνι, και fanella, πουλόβερ ή μπλουζάκι. Μεγάλο μέρος αυτού του κοινού λεξιλογίου είναι πλέον πιο γνωστό στις παλαιότερες γενιές.

Το αραβικό και μεσανατολικό στρώμα

Αυτό είναι το μέρος για το οποίο ρωτούν οι περισσότεροι, και αξίζει να είμαστε ακριβείς, γιατί είναι πιο λεπτό από τον μύθο.

Οι λέξεις

Οι αραβικές λέξεις που μπόρεσα να επαληθεύσω στα κυπριακά ελληνικά είναι οι mashallah και inshallah, που θα ακούσετε στον καθημερινό λόγο με τον ίδιο μακρύ ήχο sh που τους δίνει η διάλεκτος. Μερικές άλλες λέξεις αραβικής προέλευσης έφτασαν στα κυπριακά ελληνικά μέσω των τουρκικών. Πέρα από αυτό, ο αριθμός των άμεσων αραβικών δανείων είναι μικρός. Η ειλικρινής σύνοψη λοιπόν είναι λίγα σαφή ίχνη, όχι βαρύ αραβικό λεξιλόγιο.

Η Κύπρος έχει τα δικά της αραβικά

Υπάρχει και άλλη πλευρά. Η Κύπρος έχει τη δική της αραβική γλώσσα, τα κυπριακά μαρωνιτικά αραβικά, που έφεραν αραβόφωνοι που μετανάστευσαν από τη Μέση Ανατολή (Λεβάντε) στα τέλη του δωδέκατου αιώνα. Μιλιούνταν για αιώνες σε μαρωνιτικά χωριά όπως η Κορμακίτης στα βόρεια. Μετά το 1974 οι περισσότεροι Μαρωνίτες μετακινήθηκαν νότια και διασκορπίστηκαν, και σήμερα μόνο περίπου 900 άτομα τη μιλούν, όλοι πάνω από τριάντα, με προσπάθειες αναβίωσης σε εξέλιξη. Στην απογραφή του 2011 κανένας από τους 3.656 Μαρωνίτες Κυπρίους στις ελεγχόμενες από την κυβέρνηση περιοχές δεν δήλωσε τη γλώσσα ως πρώτη.

Η επιρροή εκεί κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση. Τα κυπριακά ελληνικά βοήθησαν να διαμορφωθεί το ηχητικό σύστημα των κυπριακών αραβικών, που έχασαν τα έμφατα σύμφωνά τους. Με άλλα λόγια, τα αραβικά στο νησί πήραν ελληνικές συνήθειες και όχι το αντίστροφο.

Όπου η Μέση Ανατολή φαίνεται πραγματικά

Ο ανατολίτικος χαρακτήρας της Κύπρου είναι πραγματικός, και ζει περισσότερο στον πολιτισμό παρά στη γραμματική. Είναι στο φαγητό, όπου το χούμους, τα κούπες και η σχάρα στο τραπέζι του μεζέ είναι πιο κοντά στη Βηρυτό παρά στην Αθήνα, κάτι που καλύπτουμε στον οδηγό μας για τον κυπριακό μεζέ και στη σύγκριση ελληνικού και κυπριακού φαγητού. Είναι στον καφέ, στους μιναρέδες στον ορίζοντα, στον ρυθμό της συζήτησης και στις συνήθειες φιλοξενίας. Το νησί βρίσκεται πιο κοντά στη Μέση Ανατολή παρά στην ελληνική ηπειρωτική χώρα, και ζώντας εδώ το νιώθετε κάθε μέρα.

Έτσι, όταν ακούω κάτι ανατολίτικο στην προφορά, νομίζω ότι είναι εν μέρει οι ήχοι, εν μέρει ο ρυθμός και εν μέρει ολόκληρο το περιβάλλον γύρω από τη γλώσσα. Αυτό φαίνεται δίκαιος και θετικός τρόπος να το περιγράψω, και είναι ο λόγος που τα κυπριακά ελληνικά είναι ξεχωριστή φωνή στον ελληνικό κόσμο και όχι αντίγραφο κανενός άλλου.

Γαλλικά, ιταλικά και αγγλικά στρώματα

Τα κυπριακά ελληνικά έχουν περισσότερα καθημερινά δάνεια από τα Στάνταρ Ελληνικά, και οι λατινικές γλώσσες αντιστοιχούν σε μεγάλο μερίδιο. Η περίοδος των Λουζινιάν άφησε παλαιά γαλλικά, οι Ενετοί άφησαν ιταλικά και καταγράφονται επίσης ίχνη οξιτανικών. Τα αγγλικά φτάνουν από το 1878 και δεν έχουν σταματήσει. Οι Κύπριοι ρίχνουν αγγλικές λέξεις σε ελληνικές προτάσεις χωρίς να το σκέφτονται.

Το νεότερο στρώμα είναι το πιο αστείο. Το διαδικτυακό λεξικό αργκό CySlang, που δημιούργησε η λεξικογράφος του Πανεπιστημίου Κύπρου Marianna Katsoyannou και ξεκίνησε το 2016, συλλέγει σύγχρονες κυπριακές εκφράσεις από τους χρήστες του. Καταγράφει δημιουργίες όπως unpaisable για το αδύνατο και unbisteftable για το απίστευτο, που είναι αγγλικά προθέματα κολλημένα σε ελληνικές ρίζες, και φράσεις όπως kopse ta kornflakes, σταμάτα να λες ανοησίες. Έχει επίσης την καλύτερη σύντμηση του νησιού για την ευθύνη, Maricou apo tin Lefkara, το προεπιλεγμένο πρόσωπο που κατηγορείται όταν κανείς δεν ξέρει ποιος είπε ή έκανε κάτι.

Κρητικά και δωδεκανησιακά ξαδέρφια

Τα κυπριακά ελληνικά δεν είναι μόνα. Οι γλωσσολόγοι τα ομαδοποιούν με τα ελληνικά της Κρήτης και των νησιών της Δωδεκανήσου σε μια νότια οικογένεια ποικιλιών. Μοιράζονται προτίμηση για υπερωικοποιημένα σύμφωνα, και οι περισσότερες, μαζί με την Κύπρο, χρησιμοποιούν το inda για το τι. Οι λεπτομέρειες διαφέρουν. Η υπερωικοποίηση στα κυπριακά ελληνικά καταλήγει σε ήχο τύπου ch, ενώ στα κρητικά σε πιο απαλό.

Μια δελεαστική εξήγηση είναι ότι η Βενετία έφερε αυτή την αλλαγή ήχου και στα δύο νησιά, αφού η Βενετία κυβέρνησε την Κρήτη και την Κύπρο. Οι ειδικοί τη θεωρούν περιττή. Η υπερωικοποίηση του k πριν από μπροστινά φωνήεντα είναι κοινή φυσική αλλαγή που εμφανίζεται ανεξάρτητα σε πολλές γλώσσες, μεταξύ άλλων σε ποικιλίες ελληνικών που ποτέ δεν συνάντησαν τη Βενετία. Είναι καλό παράδειγμα του γιατί η διάλεκτος πρέπει να κατανοείται πρώτα ως ελληνική ιστορία.

Γιατί οι Έλληνες δυσκολεύονται και οι Κύπριοι ακολουθούν

Το μοτίβο που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι η ανισορροπία. Ένας Κύπριος μπορεί συνήθως να ακολουθήσει μια συζήτηση από την Αθήνα. Ένας Έλληνας από την Αθήνα συχνά δεν μπορεί να ακολουθήσει έναν Κύπριο στο πλήρες φούντωμα.

Οι λόγοι είναι πιθανοί και όχι αποδεδειγμένοι, και θέλω να είμαι προσεκτικός εδώ. Οι Κύπριοι εκπαιδεύονται στα Στάνταρ Ελληνικά και τα ακούν στην τηλεόραση και στις ειδήσεις, οπότε η τυπική μορφή είναι γλώσσα που ξέρουν ενεργά. Οι Έλληνες της ηπειρωτικής χώρας συνήθως δεν έχουν ισοδύναμη έκθεση στην κυπριακή διάλεκτο. Η διάλεκτος δεν είναι επίσης μικρή αλλαγή. Το Ethnologue αναφέρει 84 έως 93 τοις εκατό λεξιλογική ομοιότητα με τα δημοτικά ελληνικά, που ακούγεται υψηλό, και οι αλλαγές ήχων, οι τύποι ρημάτων και το λεξιλόγιο στοιβάζονται γρήγορα στον πραγματικό λόγο. Οι ερευνητές την περιγράφουν ως ακατανόητη σε ομιλητές των Στάνταρ Ελληνικών που δεν έχουν εκτεθεί σε αυτήν. Δεν βρήκα μελέτη που να μετρά τις δύο κατευθύνσεις δίπλα δίπλα, οπότε παρουσιάζω την ανισορροπία ως ευρέως αναφερόμενο μοτίβο, όχι ως μετρημένο αποτέλεσμα.

Αυτό που συμβαίνει στην πράξη είναι προσαρμογή. Οι Κύπριοι τείνουν να κινούνται προς το τυπικό άκρο της κλίμακας όταν μιλούν σε κάποιον από την Ελλάδα, κάτι που κάνει τις συζητήσεις ευκολότερες. Οι Έλληνες, από την πλευρά τους, συχνά βρίσκουν τη διάλεκτο γοητευτική και λίγο αστεία. Η έκθεση διορθώνει γρήγορα το πρόβλημα, και όσοι περνούν χρόνο στο νησί αρχίζουν να την ακολουθούν μέσα σε μήνες.

Γράφονται τα κυπριακά ελληνικά;

Κυρίως όχι, με την παραδοσιακή έννοια. Δεν υπάρχει τυπική ορθογραφία. Η γραφή της διαλέκτου ήταν κάποτε σπάνια, και έγινε συνηθισμένη στο διαδίκτυο μόλις τη δεκαετία του 2000. Οι άνθρωποι τη γράφουν με το ελληνικό αλφάβητο, αλλά και με λατινικά γράμματα, συχνά με αγγλικές συνήθειες όπως sh για τον ήχο sh. Γι’ αυτό θα δείτε την ίδια λέξη γραμμένη με διάφορους τρόπους, και γιατί μια μεμονωμένη φράση μπορεί να φαίνεται διαφορετική σε μια πινακίδα καταστήματος, σε ένα μήνυμα κειμένου και σε ένα ποίημα.

Έχουν προταθεί αρκετά συστήματα, μεταξύ άλλων σημάδια πάνω από τα γράμματα για να δείχνουν τους ειδικούς ήχους, και το Πανεπιστήμιο Κύπρου διατηρεί διαδικτυακή βάση δεδομένων υλικού της διαλέκτου. Προς το παρόν, ο προφορικός λόγος κουβαλά τον πολιτισμό, και η γραπτή μορφή ακόμη βρίσκει το σχήμα της.

Πώς να αρχίσετε να την καταλαβαίνετε ως ξένος

Μερικές πρακτικές ιδέες, καμία από τις οποίες δεν απαιτεί πτυχίο γλωσσολογίας.

  1. Μάθετε πρώτα τα τυπικά. Οι Κύπριοι ανταποκρίνονται καλά στα Στάνταρ Ελληνικά, και ό,τι μάθετε μεταφέρεται.
  2. Ακούστε τους δείκτες. Το inda για το τι, τα βαριά διπλά σύμφωνα και οι ήχοι ch θα αρχίσουν να ξεχωρίζουν μέσα σε εβδομάδες.
  3. Συλλέξτε τις καθημερινές λέξεις. Τα ela, koumbare και siga siga καλύπτουν εκπληκτικά μεγάλο μέρος της καθημερινής ζωής.
  4. Μην ανησυχείτε για την ανάμειξη. Οι Κύπριοι αναμειγνύουν συνεχώς επίπεδα λόγου, οπότε μια ανάμειξη από εσάς ακούγεται φυσιολογική.
  5. Ρωτήστε. Οι άνθρωποι απολαμβάνουν να εξηγούν τις λέξεις τους, και μια ερώτηση για μια λέξη είναι γρήγορος δρόμος για συζήτηση. Αυτό είναι μέρος του γιατί η ζωή στην Κύπρο αισθάνεται τοπική.

Περισσότερα για Ελλάδα εναντίον Κύπρου. Αυτός ο οδηγός καλύπτει μόνο τη διάλεκτο. Για την πλήρη σύγκριση, διαβάστε Ελλάδα εναντίον Κύπρου: πόσο διαφορετικές είναι πραγματικά. Αν σχεδιάζετε επίσκεψη, το ποια γλώσσα μιλιέται στην Κύπρο καλύπτει αν χρειάζεστε ελληνικά, και το είναι η Κύπρος ελληνική εξετάζει την ταυτότητα.

Σχεδιάζοντας το ταξίδι σας

Ο χάρτης δείχνει τις τρέχουσες τιμές ξενοδοχείων σε όλη την Κύπρο για τις ημερομηνίες σας.

Ξενοδοχεία σε όλη την Κύπρο

Συχνές ερωτήσεις

Τι είναι τα κυπριακά ελληνικά;

Είναι η ποικιλία των ελληνικών που μιλούν οι Ελληνοκύπριοι. Κατάγονται από τα μεσαιωνικά βυζαντινά ελληνικά και ανέπτυξαν δικούς τους ήχους, γραμματική και λεξιλόγιο κατά τη διάρκεια αιώνων σχετικής απομόνωσης.

Είναι τα κυπριακά ελληνικά γλώσσα ή διάλεκτος;

Οι Ελληνοκύπριοι και οι περισσότεροι γλωσσολόγοι τα αποκαλούν διάλεκτο των ελληνικών. Διαφέρουν αρκετά από την τυπική γλώσσα ώστε να είναι δύσκολο να ακολουθηθούν χωρίς έκθεση.

Μπορούν οι Έλληνες να καταλάβουν τα κυπριακά ελληνικά;

Την ελαφριά μορφή, ναι. Η έντονη χωριάτικη μορφή είναι συχνά δύσκολη για Έλληνες χωρίς έκθεση σε αυτήν, αν και όσοι περνούν χρόνο στην Κύπρο προσαρμόζονται γρήγορα.

Έχουν τα κυπριακά ελληνικά αραβικές λέξεις;

Λίγες, όπως οι mashallah και inshallah, και ορισμένες αραβικές λέξεις που έφτασαν μέσω των τουρκικών. Ο μεσανατολικός χαρακτήρας της Κύπρου φαίνεται περισσότερο στο φαγητό, στον πολιτισμό και στον ήχο παρά στο άμεσο αραβικό λεξιλόγιο.

Έχουν τα κυπριακά ελληνικά τουρκικές λέξεις;

Ναι, πολλές. Μια μελέτη μέτρησε 738 λέξεις τουρκικής προέλευσης στον καθημερινό λόγο, μεταξύ άλλων για φαγητά, εργαλεία και επαγγέλματα.

Τι σημαίνει siga siga;

Σιγά σιγά. Λειτουργεί ως συμβουλή, ως διάθεση και ως δικαιολογία για τον ρυθμό της ζωής. Η ορθογραφία ποικίλλει, οπότε μπορεί να το δείτε γραμμένο και sega sega.

Τι σημαίνει inda στα κυπριακά ελληνικά;

Τι. Αντικαθιστά το τυπικό ti και είναι ένας από τους γρηγορότερους τρόπους να αναγνωρίσετε τη διάλεκτο.

Γιατί τα κυπριακά ελληνικά είναι τόσο διαφορετικά από τα ελληνικά;

Επειδή το νησί αποκόπηκε από τον ελληνόφωνο κόσμο για μεγάλα διαστήματα, διατήρησε παλαιότερα χαρακτηριστικά και απορρόφησε λέξεις από Φράγκους, Ενετούς, Οθωμανούς και Βρετανούς άρχοντες.

Σχετίζονται τα κυπριακά ελληνικά με τα κρητικά;

Ανήκουν στην ίδια νότια ομάδα ποικιλιών ελληνικών και μοιράζονται χαρακτηριστικά όπως τα υπερωικοποιημένα σύμφωνα και τη λέξη inda.

Χρειάζεται να μάθω κυπριακά ελληνικά για να ζήσω στην Κύπρο;

Όχι. Τα Στάνταρ Ελληνικά και τα αγγλικά θα σας πάνε πολύ μακριά, και το να καταλαβαίνετε λίγη διάλεκτο είναι μπόνους που οι άνθρωποι προσέχουν και εκτιμούν.

Πώς μπορώ να ακούσω τη διάλεκτο σε μια επίσκεψη;

Πηγαίνετε στην ενδοχώρα, στα χωριά, όπου μιλιέται η έντονη μορφή. Θα χρειαστείτε αυτοκίνητο ή οδηγό για να φτάσετε στα περισσότερα.

Τελικές σκέψεις

Τα κυπριακά ελληνικά είναι ο ήχος ενός νησιού που υπήρξε πάντα σταυροδρόμι. Στηρίζονται στα μεσαιωνικά ελληνικά, κράτησαν παλαιότερες συνήθειες μέσα από χρόνια απομόνωσης και πήραν λέξεις από κάθε δύναμη που πέρασε. Η μεσανατολική νότα που ακούω σε αυτά είναι πραγματική ως εντύπωση, και προέρχεται από το περιβάλλον, τον ρυθμό και τον πολιτισμό περισσότερο παρά από δανεισμένα αραβικά.

Αυτός, για μένα, είναι ο καλύτερος τρόπος να τα περιγράψω: όχι αντίγραφο κάποιου, αλλά δική τους φωνή. Αν ζυγίζετε τι κάνει την Κύπρο διαφορετική από την Ελλάδα, αυτή είναι μία από τις σαφέστερες απαντήσεις.

Πηγές

  • Cypriot Greek, Wikipedia
  • Arcadocypriot Greek, Wikipedia
  • Languages of Cyprus, Wikipedia
  • Varieties of Modern Greek, Wikipedia
  • Linguist makes the island a little smaller for all, Cyprus Mail
  • Website has compiled a dictionary of Cyprus slang, Cyprus Mail
  • Cypriot and Cretan pronunciation, Hellenistes Eukontos
  • Cypriot Greek, Omniglot

🌊☀️

The best of Cyprus. In your inbox.

Honest hotel reviews, places to eat and things to do. No spam, just sunshine.

Δωμάτια στο Agoda ✓Δείτε τιμέςΔωμάτια ✓Booking.com
Scroll to Top